Η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών είναι σωματείο επιστημονικό, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, ιδρύθηκε το 1927 στην Αθήνα από ομάδα Ποντίων διανοουμένων και παραγόντων της δημόσιας και κοινωνικής ζωής με τη θερμουργό πρωτοβουλία του γιατρού Θεοφύλακτου Θεοφυλάκτου από τη Θεσσαλονίκη και την αποφασιστική ηγεσία του τελευταίου Μητροπολίτη της Τραπεζούντας Χρυσάνθου (Φιλιππίδη) και μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος.

Σκοπός της ίδρυσης της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών ορίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 1 του πρώτου καταστατικού «η περισυλλογή, μελέτη και δημοσίευσις γλωσσικού, λαογραφικού και ιστορικού υλικού του Πόντου». Στις αρχές του Ιουνίου 1927 αποφασίστηκε η έκδοση περιοδικού με τίτλο «Αρχείον Πόντου» με διακριτικό σήμα τον μονοκέφαλο αετό από νόμισμα της Σινώπης. Η παράσταση αυτή, που παρουσίασε σε γύψινο εκμαγείο ο Άνθιμος Παπαδόπουλος στο Δ.Σ., χρησιμοποιείται έκτοτε μέχρι σήμερα ως διακριτικό όλων των εντύπων της Ε.Π.Μ.

Στη σειρά των εκδόσεων της Ε.Π.Μ. συγκαταλέγονται : 51 τόμοι του περιοδικού «Αρχείον Πόντου» στους οποίους έχουν συγκεντρωθεί με επιστημονική μέθοδο μελέτες ιστορικές, γλωσσικές, λαογραφικές κ.ά. από Έλληνες και ξένους συνεργάτες, 25 παραρτήματά του που περιλαμβάνουν πρωτότυπες και αυτοτελείς επιστημονικές πραγματείες και αναφέρονται στον εν γένει πολιτισμό του ποντιακού ελληνισμού,  καθώς και 5 άλλες εκδόσεις (χάρτες, λευκώματα, κάρτες μουσείου κ.ά.)

Παράλληλα με το επιστημονικό της έργο η Ε.Π.Μ. πέτυχε την απόκτηση ιδιόκτητου κτιρίου που φέρει την επωνυμία «Στέγη Κειμηλίων του Ελληνισμού του Πόντου» (Αγνώστων Μαρτύρων 73 – Νέα Σμύρνη Αττικής – 17123), στο οποίο στεγάζονται, εκτός των γραφείων, η Βιβλιοθήκη, το Μουσείο του Ελληνισμού του Πόντου, αίθουσες διαλέξεων και συνεδρίων καθώς και χώροι φύλαξης των ιστορικών κειμηλίων και των εκδόσεών της.

Στο πλαίσιο των έργων του πολιτισμού που χρηματοδοτήθηκαν από την Κοινωνία της Πληροφορίας η Ε.Π.Μ. ψηφιοποίησε και τεκμηρίωσε ένα μεγάλο μέρος από το πολύτιμο υλικό της που περιλαβάνει βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, φωτογραφίες, ηχητικό υλικό, χάρτες, μία Χαλκογραφία, κ.α.